Okazały budynek w kolorze jasnego drewna z gankiem wspartym na kolumnach i spadzistym, szarym dachem. Przed nim zielona trawa, w niej - drobne żółte kwiaty. PODRÓŻE NA TRUDNE CZASY – BOBRA WIELKA Dziewiętnastowieczny modrzewiowy dwór jest jednym z najcenniejszych zabytków na terenie Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej, nie tylko ze względu na walory architektoniczne, ale też długą i bogatą historię. Tym razem wyruszamy w podróż do miejsca, gdzie ta historia się zaczęła – do Bobry Wielkiej.

 

Bobra Wielka to nadbiebrzańska wieś znajdująca się obecnie w gminie Nowy Dwór na Sokólszczyźnie. Mieszka tam około stu sześćdziesięciu osób. Dziś o ciekawej przeszłości tego miejsca przypominają już tylko drzewa tworzące rozległy park dworski, bo budynek który otaczały, od ponad trzydziestu lat, znajduje się w skansenie.
Sam dwór liczy sobie dwa wieki, ale w Bobrze Wielkiej, miejscu gdzie został zbudowany, założenie dworsko – ogrodowe istniało dużo wcześniej, już w XVI stuleciu. Pierwszymi właścicielami była rodzina Syruciów, która w świadomości osób zainteresowanych historią tego miejsca przetrwała dzięki legendzie przywodzącej na myśl jedną z najsłynniejszych tragedii wszech czasów. Miejscowi Romeo i Julia to piękna córka litewskiego bojara Syrucia i polski rycerz – Tracewski. Ojciec dziewczyny sprzeciwia się ich związkowi, czego tragicznym finałem jest jej śmierć. Historię tę przypomniała, na kartach swojej powieści „Święty Wiąz”, pisarka Wanda Miłaszewska.
Właściciele majątku zmieniali się kilkakrotnie zanim stanął tam modrzewiowy dwór, który przetrwał do dziś. W drugiej połowie XVIII wieku Bobra Wielka należała do niejakiego Michała Hromyki, porucznika w wojsku Wielkiego Księstwa Litewskiego, by z początkiem XIX wieku stać się własnością rodziny Andrzejkowiczów i właśnie Michała Butowta Andrzejkowicza, marszałka powiatu grodzieńskiego, uważa się za budowniczego dworu w obecnym kształcie.
Czasy prawdziwej świetności Bobry Wielkiej to koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Właścicielami majątku była wówczas rodzina Tomaszewskich, którą odwiedzali chętnie przedstawiciele elity politycznej i wybitne osobistości świata kultury.
Byli to między innymi malarz Jan Stanisławski oraz wybitny fotograf Jan Bułhak. Fotografie tego ostatniego przetrwały w zachowanych, przedwojennych egzemplarzach wspomnianej wcześniej książki Wandy Miłaszewskiej „Święty Wiąz”. Autorka również była stałą bywalczynią Bobry Wielkiej, a wcześniej przyjeżdżała tu ponoć jedna z najwybitniejszych polskich powieściopisarek – Eliza Orzeszkowa. Związki z dworem mieli też znakomity pianista i kompozytor, ale też mąż stanu i polityk Ignacy Jan Paderewski oraz pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Gabriel Narutowicz.
Kres złotych czasów dworu z Bobry Wielkiej przyszedł wraz z drugą wojną światową, po której majątek Tomaszewskich, jak wiele innych w północno-wschodniej Polsce, został przekształcony w PGR. Później miał tam swoją siedzibę pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza, a kiedy zbudowano nową strażnicę – do dworu wrócili pracownicy PGR – u. Najpierw mieściły się w nim biura, później mieszkania. Gdy w Bobrze Wielkiej powstało osiedle mieszkaniowe dla pracowników PGR-u – zabytek opustoszał, a w 1984 roku, na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, trafił do skansenu, dzięki czemu nie podzielił smutnego losu innych drewnianych dworów, które dawno zniknęły z krajobrazu Białostocczyzny.
Dziś to jeden z najcenniejszych zabytków na terenie skansenu. Dzięki projektowi: „Remont dworu z Bobry Wielkiej wraz z zagospodarowaniem wnętrz na terenie Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej”, zrealizowanemu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego, odzyskał dawny blask i znów zaczął tętnić życiem.
Sala kominkowa na parterze budynku stała się, jak za dawnych lat, miejscem spotkań. Odbywają się tam promocje publikacji Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej, konferencje, kameralne koncerty i spektakle teatralne. Od czasu do czasu przeprowadzane są tu zajęcia edukacyjne o tematyce etnograficznej czy historycznej.
Większość pozostałych pomieszczeń dworu z Bobry Wielkiej została w czasie remontu przekształcona w przestrzeń wystawienniczą. Można tam oglądać dwie wystawy stałe. Kilka sal na parterze i całe poddasze zajmuje „Sztuka Ludowa Podlasia” – ekspozycja oddająca bogactwo i różnorodność dokonań twórców ludowych z terenu województwa podlaskiego.
Druga wystawa stała, zajmująca trzy pomieszczenia na parterze w prawym skrzydle dworu z Bobry Wielkiej, jest odtworzeniem najbardziej charakterystycznych wnętrz dworskich z początku XX wieku, czyli czasów kiedy budowla przeżywała swoją największą świetność.  To dwa saloniki i gabinet gospodarza dworu, umeblowane zgodnie z duchem minionej epoki. Niestety, z wyposażenia dworu zachował się tylko jeden oryginalny mebel, sekretarzyk, który został poddany renowacji. Ponieważ nie zachowały się inne przedmioty należące do ostatnich właścicieli dworu, ekspozycja nie stanowi szczegółowej rekonstrukcji, jest raczej próbą oddania atmosfery tego miejsca i tamtych czasów.
Dwór z Bobry Wielkiej został w tym roku zgłoszony do konkursu „Modernizacja Roku & Budowa XXI w.”  Każdy może oddać swój głos. Link do głosowania na nasz zabytek: http://www.modernizacjaroku.org.pl/pl/edition/1691/object/2021/remont-dworu-z-bobry-wielkiej-wraz-z-zagospodarowaniem-wnetrz-na-terenie